Białystok jest dla mnie klimatycznym miastem, które dumnie reprezentuje bogatą kulturę Podlasia. Mimo tragicznych wojennych zniszczeń nadal może pochwalić się pięknymi zabytkami i muzeami, a co więcej, posiada świetną bazą gastronomiczno-hotelową. Dla żadnego turysty nie zabraknie tu z pewnością atrakcji, zwłaszcza jeśli dopełnią je wypady do okolicznych miejscowości, składających się na wielokulturowy charakter całego regionu.
Białystok – trochę historii
Położone na Wysoczyźnie Białostockiej, nad rzeką Białą miasto liczy ponad 290 tysięcy mieszkańców. Pełny zielonych parków Białystok o wyjątkowym mikroklimacie wyróżnia się na tle innych zabetonowanych metropolii. Dość wspomnieć, że na jego terenie znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Las Zwierzyniecki i Antoniuk, należące niegdyś do Puszczy Knyńskiej. Historia miasta sięga XV wieku, a wzrost znaczenia wiąże się z przebudową miejscowego zamku na ogromną rezydencję magnackiego rodu Branickich. W XIX wieku, po upadku powstania listopadowego, położony tuż przy granicy między Kongresówką a Rosją Białystok przeżył przemysłowy rozkwit, przez co zasłużył na miano Manchesteru północy. Budowa kolei warszawsko-petersburskiej w 1862 roku jeszcze wzmocniła jego pozycję.
Po I wojnie światowej miasto znalazło się w obrębie II Rzeczpospolitej. II wojna światowa była jednak tragiczną kartą w dziejach miasta i jego mieszkańców. Podczas ciężkich walk Armii Czerwonej z Niemcami zniszczeniu uległo blisko 80 procent zabudowy Białegostoku (!). Dziś nie możemy już zatem oglądać oryginalnego oblicza tej metropolii, a jedynie ślady dawnej świetności pieczołowicie odtworzone, by można było wyobrazić sobie jej dawną wielkość.
Białystok – na Rynku Kościuszki
Zabytkowym sercem Białegostoku jest Rynek Kościuszki. To wyjątkowy plac, rozplanowany w kształcie trójkąta, przy którym wznoszą się reprezentacyjne budynki. Mamy tu piękny Ratusz z wieżą zegarową, całkowicie zburzony w czasie wojny, a następnie zrekonstruowany. Obecnie mieści się w nim Muzeum Podlaskie. Na rynku wznosi się również charakterystyczny barokowo-klasycystyczny budynek – Cekhauz, zbrojownia hetmana Branickiego (również zniszczona w czasie wojny), przed nim pomnik marszałka Piłsudskiego. W dawnej austerii (karczma), uchodzącej za architektoniczną barokową perełkę, mieści się obecnie restauracja Astoria i centrum gastronomiczno-usługowe.
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów zabudowy Rynku Kościuszki jest zespół katedralny NMP, złożony z dwóch świątyń. Jedna z nich to najstarszy w mieście kościół z XVII wieku, w późnorenesansowym stylu, z wyposażeniem ufundowanym przez Jana Klemensa Branickiego, w którym znajduje się mauzoleum rodu Gryfitów-Branickich. Obok kościoła farny wznosi się zaś neogotycki kościół, z dwoma ponad siedmiometrowymi wieżami, z początku XX wieku. Na środku Rynku tryska malownicza fontanna, a dookoła ulokowane są liczne kawiarnie i restauracje, gdzie wieczorami tętni życie.
Polski Wersal – czyli Pałac Branickich
Po wizycie w Białymstoku w pamięci pozostaje przede wszystkim wspaniały Pałac Branickich, nazywany polskim Wersalem. To prawdziwy klejnot Podlasia – jedna z nielicznych dobrze zachowanych saskich rezydencji magnackich. Pierwotnie budowla była gotycko-renesansowym zamkiem należącym do Wiesiołowskich, wzniesionym w XVI wieku. Ostateczny kształt zyskała sto lat później, stając się perłą architektury baroku za sprawą trzech specjalistów: Tylmana z Gameren, Jana Zygmunta Deybela i Jakuba Fontany.
Po potopie szwedzkim pałac wraz z całym miastem został przekazany przez Sejm hetmanowi Stefanowi Czarnieckiemu, w podzięce i uznaniu za jego wielkie zasługi dla kraju. Hetman oddał zaś rezydencję swojej córce Katarzynie Aleksandrze, która wyszła za Jana Klemensa Branickiego, herbu Gryf. Pałac pozostawał w rękach Branickich aż do początku XIX wieku, kiedy spadkobiercy sprzedali go królowi pruskiemu, a ten rosyjskiemu carowi. Później pałac rozgrabiono, a zniszczeniu uległy unikatowe elementy, jak na przykład prywatny teatr Branickich. Pałac nie został również oszczędzony podczas II wojny światowej, kiedy zrujnowano blisko 70 procent zabudowy. Rekonstruowano go przez kilkanaście lat, obecnie jest to siedziba Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
Niestety, jeśli chodzi o wnętrza, z dawnej świetności rezydencji nie pozostało wiele, a zwiedzanie urozmaica obejrzenie wystawy poświęconej dziejom medycyny. Mimo to bez wątpienia warto odwiedzić to miejsce, bo nigdzie indziej nie zobaczymy tak wspaniale zrekonstruowanych, pięknych barokowych ogrodów w stylu francuskim. Osobiście byłam nimi zachwycona. Koniecznie trzeba je obejrzeć również z balkonu pałacu, oferującego spektakularną perspektywę. Przecudne fontanny, rzeźby i akweny urozmaicają cały kompleks geometrycznych klombów i żywopłotów. Widok dopełnia śliczny Pawilon pod Orłem, który niegdyś wykorzystywano jako wolierę, a niebawem być może będzie można oglądać również Pawilon Chiński.
Białostok – miasto cerkwi i niedźwiadków
Białystok do dziś zachował charakter miasta wielokulturowego, a na pewno miasta niejednolitego religijnie, o czym świadczą świątynie katolickie sąsiadujące z okazałymi cerkwiami. Wśród prawosławnych budowli wyróżniają się głównie: Hagia Sophia, Sobór świętego Mikołaja Cudotwórcy oraz Cerkiew świętego Ducha. Pierwsza to Kościół Mądrości Bożej – przecudny sakralny obiekt. Architektura świątyni jest wzorowana na konstantynopolskiej cerkwi Hagia Sophia.
Posiada monumentalne kopuły, niesamowity ikonostas, piękną polichromię i siedem dzwonów. W świątyni odbywają się koncerty muzyki cerkiewnej. Sobór świętego Mikołaja to natomiast najważniejsza prawosławna katedra w Białymstoku. Monumentalny budynek został wzniesiony w pierwszej połowie XIX wieku, a dziś ma charakter klasycystyczny. Cerkiew świętego Ducha jest zaś największą prawosławną świątynią w Polsce.
Do reprezentacyjnych białostockich ulic należą przede wszystkim ulica Suraska, gdzie przed wojną mieściła się wielka Synagoga i ulica Jana Kilińskiego między kościołem Farny a Pałacem Branickich. Wznoszą się przy niej Pałacyk Gościnny Branickich i dawna Loża masońska. Przed wojną funkcjonował tu elitarny, reprezentacyjny Hotel Ritz. Charakterystycznym białostockim obiektem jest również pomnik księdza Jerzego Popiełuszki, tuż przy Pałacu Branickich, na placu Jana Pawła II, upamiętniający pochodzącego z Podlasia kapłana. W Białymstoku urodził się między innymi ostatni Prezydent Polski na uchodźstwie, Ryszard Kaczorowski. Pochodzą stąd znane postaci współczesnej kultury: Izabella Scorupco czy Katarzyna Bonda.
Swoistym symbolem miasta jest niedźwiadek, powstał nawet specjalny szlak turystyczny – Białystok WidziMiSie, na który składa się szesnaście brązowych rzeźb przedstawiających sympatyczne misie. Poszukiwanie ich w różnych miejscach, dostarcza dodatkowej frajdy podczas spacerowania ulicami tego miasta.