10 sławnych polskich poetek

Polskie poetki przez kolejne wieki istnienia literatury próbowały przebić się do jej głównego nurtu ze zmiennym szczęściem. Za pierwszą rodzimą twórczynię liryki uznaje się Annę Stanisławską, która zmarła u progu XVIII wieku. Do ważnych etapów rozwoju kobiecego głosu w polskiej poezji zalicza się literatki schyłku epoki baroku, jak Elżbieta Drużbacka i romantyzmu, czyli pisarstwo Narcyzy Żmichowskiej. Wśród młodopolskich poetek istotną pozycję zajmowały Bronisława Ostrowska i Kazimiera Zawistowska. Głosy te mają dziś jednak głównie wartość historycznoliteracką.

Czas wielkich polskich poetek nadszedł bowiem dopiero w XX wieku. Nasze sławne autorki podejmują w swojej twórczości bardzo zróżnicowaną problematykę. Obok popularnej liryki miłosnej literatek, określanych jako polskie Safony, można tu wskazać tematykę filozoficzną, metafizyczną, zainteresowanie codziennością, lub historią. Oto 10 sylwetek słynnych polskich poetek.

Które polskie poetki należą do grona najwybitniejszych literatek?

1. Maria Konopnicka (1842 – 1910)

jakie są najlepsze polskie poetki - Maria Konopnicka
Maria Konopnicka, domena publiczna

Pierwszą pozycję na liście polskich poetek zajmuje Maria Konopnicka. Co prawda, jak mawiał Czesław Miłosz, nikt już nie czyta jej wierszy, jednak nie sposób pominąć wkładu tej postaci w rozwój polskiej literatury kobiet, a zwłaszcza poezji. Dziś może się to wydawać nie do pomyślenia, jednak pod koniec XIX wieku, w okresie pozytywizmu, Konopnicka była jedną z najważniejszych postaci polskiej literatury, a do tego kobietą. Z domu nazywała się Wasiłowska, Konopnicka po mężu, Jarosławie, którego poślubiła w 1862 roku i którego opuściła 14 lat później. Przez ten czas urodziła ośmioro dzieci, jednak ograniczenie do roli gospodyni domowej było dla niej udręką.

Po udanym debiucie literackim, uwierzyła we własne siły i postanowiła żyć samodzielnie. Przeniosła się z dziećmi z majątku ziemskiego do Warszawy, gdzie, aby się utrzymać udzielała korepetycji i bardzo dużo publikowała. Przez całe życie miała niesamowitą łatwość pisania, choć oczywiście ogromna liczba jej utworów wynikała również z konieczności zarabiania. Po usamodzielnieniu się dzieci Konopnicka wyjechała z Warszawy i bardzo dużo podróżowała po Europie. W kraju bywała częściej, gdy naród w hołdzie dla jej twórczości ufundował pisarce dworek w Żarnowcu nieopodal Krosna.

Twórczość literacka Konopnickiej była mocno osadzona w problematyce pozytywistycznej. Pisarka skupiała się na społecznych nierównościach, braku perspektyw dla najuboższych i propagowała działania na rzecz edukacji i pracy u podstaw. Do jej najlepszych utworów należy liryka ludowa, a więc cykle „Wieczorne pieśni”, „Na fujarce” czy „Z łąk i pól”. Poetka portretowała w nich chłopską niedolę, stylizując swoje wiersze i ballady na wiejskie pieśni. W jej poetyce widać inspiracje twórczością Teofila Lenartowicza. W wyliczeniu dokonań autorki „Roty” nie sposób również pominąć jej twórczości dla dzieci.

Jeśli Konopnicka jest bowiem dzisiaj czytana, to przede wszystkim jako mistrzyni poezji dziecięcej. Jej powieść pisana prozą i wierszem – „O krasnoludkach i sierotce Marysi” (1896) to literackie arcydzieło. „(…) stworzyła Konopnicka jakby nowy gatunek literatury dla dzieci, odwołujący się do dziecięcej skłonności do fantazjowania, w którym wzruszenie łączyło się z dyskretnie zatajonym nurtem dydaktycznym, realizm życia wiejskiego, z baśniową cudownością i z symboliką młodopolską” – pisał Artur Hutnikiewicz.

2. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska (1891 – 1945)

10 najlepszych polskich poetek - Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, domena publiczna

Ta wybitna poetka dwudziestolecia międzywojennego zyskała miano polskiej Safony, zasłynęła bowiem z pięknej liryki miłosnej. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska urodziła się w Krakowie, była córką słynnego malarza, Wojciecha Kossaka i wnuczką Juliusza Kossaka. Odebrała wszechstronne wykształcenie, choć nie chodziła do szkoły. W jej domu rodzinnym bywali wybitni ludzie sztuki i nauki. Trzykrotnie wychodziła za mąż: za oficera armii austriackiej, Władysława Bzowskiego (małżeństwo zostało unieważnione przez Kościół), poetę Jana Pawlikowskiego (z którym się rozwiodła) i lotnika Stefana Jasnorzewskiego. Po wybuchu II wojny światowej wyemigrowała z mężem do Wielkiej Brytanii. W 1945 roku w wieku 54 lat zmarła na raka szyjki macicy. Jej rodzeństwo również było utalentowane artystycznie – brat Jerzy Kossak był malarzem, a siostra Magdalena Samozwaniec, została znaną pisarką.

Poezja Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej była najbardziej zbliżona do literackiej grupy Skamandrytów. Dominująca w niej tematyka kobieca i miłosna ulegała na przestrzeni czasu ewolucji. Pierwsze tomy emanowały zachwytem nad zmysłowością, upojeniem nowoczesnym światem i urodą życia. Oddawały to nawet tytuły kolejnych tomów: „Niebieskie migdały”, „Różowa magia”, „Pocałunki”, „Dancing”. Jak stwierdził Jerzy Kwiatkowski, Pawlikowska prowadziła flirt „nie tylko z mężczyzną – także z losem, istnieniem, Bogiem”. Jasnorzewska była mistrzynią literackiej miniatury.

W latach 30. jej poezja nabrała zdecydowanie ciemniejszej tonacji, pojawiło się skupienie na tematyce przemijania, śmierci i okrucieństwa Natury, traktowanej w kategoriach absolutu. W książkach „Paryż”, „Profil białej damy” czy „Szkicownik poetycki” widać inspiracje magią, spirytyzmem i filozofią Fryderyka Nietzschego, a nawet wątki katastroficzne. Jasnorzewska była również popularną autorką dramatów i zajmowała się sztukami plastycznymi.

3. Kazimiera Iłłakowiczówna (1892 – 1983)

polskie poetki 20 wieku - Kazimiera Iłłakowiczówna
Kazimiera Iłłakowiczówna, CC BY-SA 4.0

Kolejna ważna polska poetka, Kazimiera Iłłakowiczówna, była rówieśnicą Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. To jedna z najważniejszych osobowości polskiego międzywojnia, osobista sekretarka marszałka Józefa Piłsudskiego. Urodziła się w Wilnie jako nieślubna wnuczka Tomasza Zana, słynnego przyjaciela Adama Mickiewicza. Została jednak wcześnie osierocona, a jej wychowaniem zajęła się Zofia Buyno. Studiowała w Oxfordzie i na Uniwersytecie Jagiellońskim. W czasie I wojny światowej była sanitariuszką w rosyjskiej armii, a za swoją postawę została odznaczona Złotym i Srebrnym Medalem świętego Jerzego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Iłłakowiczówna pracowała w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, a od 1926 roku była osobistą sekretarką marszałka Piłsudskiego. Funkcję tę pełniła aż do jego śmierci w 1935 roku. II wojnę światową spędziła w Rumunii. Po powrocie do Polski nie odzyskała dawnej pozycji. Żyła z tłumaczenia literatury światowej i lekcji języka angielskiego. Zmarła w Poznaniu w 1983 roku, w wieku 91 lat.

Pierwsza książka poetycka Kazimiery Iłłakowiczówny, „Śmierć Feniksa”, ukazała się w 1922 roku. Początkowy okres twórczości poetki sytuował ją blisko Skamandrytów ze względu na zainteresowanie codziennością, obecność wątków realistycznych i skupienie na nowoczesności. Kolejne tomy miały natomiast tematykę religijną i ludową. „Dziwadła i straszydlaki”, „Obrazy imion wróżebne” czy „Czarodziejskie zwierciadełka” to inspirowany folklorem barwny obraz ludowych wierzeń, magii i legend.

4. Wisława Szymborska (1923 – 2012)

polskie poetki współczesne - Wisława Szymborska
Wisława Szymborska, CC BY-SA 3.0

Jedna z największych polskich poetek, nasza duma narodowa to oczywiście Wisława Szymborska (Zob. 25 najlepszych pisarek). Całe życie związana z Krakowem – w tym mieście tworzyła, mieszkała i zmarła. Pisywała felietony dla „Tygodnika Powszechnego” i redagowała dział poetycki „Życia Literackiego”. Była związana z paryską „Kulturą” Jerzego Giedroycia. Jej mężem był poeta Adam Włodek, a po rozstaniu z nim związała się z Kornelem Filipowiczem. Ich wspólną pasją było zbieranie grzybów i łowienie ryb i właśnie tym zajęciom bardzo często oddawali się w czasie wakacji spędzanych nad rzekami Małopolski. Szymborska nie miała dzieci. Zmarła na raka płuc w wieku 89 lat. W 1996 roku została uhonorowana Literacką Nagrodą Nobla.

Jej pierwszy tom poetycki, „Dlatego żyjemy”, ukazał się w 1952 roku. Wiersze wolne od ideologii pojawiły się jednak dopiero w okresie Odwilży, w „Wołaniu do Yeti” z 1957 roku. W twórczości wielkiej poetki dominują filozoficzne pytania o paradoksalną naturę świata i ludzkiego doświadczenia. Powraca tu wątek absurdów wielkiej historii, sensu istnienia oraz wartości humanistycznych.

Ważnym elementem poetyki Szymborskiej są humor i żartobliwa pointa. Mamy tu do czynienia z nieustannym zdziwieniem codziennością, poszukiwaniem ukrytego porządku, a z drugiej strony podważaniem prawd uznawanych za oczywiste. Jednym z najpiękniejszych wierszy noblistki jest utwór o przemijaniu – „Nic dwa razy”, w którym powiada: „Z tej przyczyny/zrodziliśmy się bez wprawy/i pomrzemy bez rutyny”.

5. Anna Świrszczyńska (1909 – 1984)

top 10 polskich poetek - Anna Świrszczyńska
Anna Świrszczyńska, domena publiczna

Kolejne ważne nazwisko na liście polskich poetek – Anna Świrszczyńska. Urodziła się w Warszawie. Była córką artysty Jana Świerczyńskiego, malarza i rzeźbiarza. Nazwisko Świrszczyńska to nie literacki pseudonim, ale wynik metrykalnej pomyłki w zapisie, która przylgnęła do poetki. Przyszła pisarka studiowała polonistykę, a następnie pracowała jako redaktorka w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Jako poetka debiutowała w latach 30. Jeszcze przed wojną wydała pierwszą książkę – „Wiersze i proza”. W powstaniu warszawskim była sanitariuszką.

Po wojnie Anna Świrszczyńska zamieszkała w Krakowie. Była żoną aktora Jana Adamskiego, z którym miała córkę. Opublikowała kilkadziesiąt książek. Oprócz twórczości artystycznej całe życie pisała wiersze dla dzieci. Co ciekawe, jedne z najważniejszych tomów poetyckich wydała w latach 70., w okresie kiedy do głosu doszło nowe pokolenie poetów Nowej Fali. Jej zbiory „Jestem baba” (1972), „Budowałam barykadę” (1974), a także „Szczęśliwa jak psi ogon” (1978) to wyraz jej feministycznego spojrzenia na rzeczywistość. W poezji Świrszczyńskiej w centrum znajduje się kobiece ciało jako źródło nieustannego doświadczenia odmienności od świata mężczyzn.

Odmienność owa obejmuje nie tylko wymiar biologiczny, czyli przede wszystkim zdolność do rodzenia życia, ale także struktury psychiczne i pozycję społeczną. Poetka drobiazgowo analizuje kobiecy los, a jej optyka ma charakter egalitarny: pisze o chłopkach, żebraczkach i inteligentkach. Analizuje najbardziej intymne elementy kobiecego życia, podkreślając egzystencjalne paradoksy. Poświęca uwagę macierzyństwu, erotyce, starzeniu się czy związanemu z kobiecym losem, a niedostrzeganym przez nikogo – nadmiernemu obciążeniu codziennymi obowiązkami.

6. Halina Poświatowska (1935 – 1967)

wybitne polskie poetki - Halina Poświatowska
Halina Poświatowska, CC BY-SA 4.0

Druga polska Safona na liście wielkich polskich poetek – Halina Poświatowska (Zob. 10 słynnych poetek literatury światowej). Przedwcześnie zmarła artystka zostawiła po sobie wspaniałe miłosne liryki, które poruszają kolejne pokolenia czytelniczek i czytelników. Urodziła się w Częstochowie w 1935 roku. Na jej życiu tragicznie zaważyła niedoleczona angina, jakiej nabawiła się pod koniec II wojny światowej. Skutkiem choroby była nieuleczalna wada serca, która ostatecznie doprowadziła do śmierci poetki. Problemy kardiologiczne poważnie ograniczały jej życie, zmuszając do pobytu w kolejnych sanatoriach, wpływały również na trudności z wieloma codziennymi czynnościami. Jednocześnie ten nieustanny lęk o życie powodował, że pisarka miała ogromne pragnienie przetrwania, doceniała każdą chwilę, dostrzegała piękno przyrody i własnego ciała.

Można powiedzieć, że właśnie cielesność znajduje się w centrum poezji Haliny Poświatowskiej. Mamy tu zachwyt nad kobiecością, drobiazgową analizę własnej urody i seksualności. Tendencje te najlepiej oddaje tytuł jej pierwszej książki poetyckiej – „Hymn bałwochwalczy” (1958). Cielesność nie istnieje zaś u Poświatowskiej bez miłości, a jej wiersze miłosne należą do najpiękniejszych przykładów liryki tego gatunku w polskiej literaturze. Sama poetka wyszła za malarza Adolfa Poświatowskiego, którego poznała w sanatorium i który zmarł niespełna dwa lata po ślubie.

Te bolesne przeżycia również znalazły odzwierciedlenie w twórczości autorki „Ody do rąk”. Na jej pisarstwo duży wpływ miały również zainteresowania intelektualne – Poświatowska studiowała filozofię w Stanach Zjednoczonych i na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie przygotowywała dysertację doktorską. Nie zdążyła jej ukończyć, zmarła w Warszawie w 1967 roku pod drugiej, tym razem nieudanej, operacji serca. Miała zaledwie 32 lata.

7. Urszula Kozioł (1931 – 2025)

najsłynniejsze polskie poetki - Urszula Kozioł
Urszula Kozioł, fot. Mariusz Kubik, CC BY 4.0

Jedna z najwybitniejszych polskich poetek to również Urszula Kozioł, należąca do pokolenia „Współczesności”. Urodziła się w Rakówce w okolicach Biłgoraju, maturę zdała w Zamościu, a zamieszkała na stałe we Wrocławiu. W tym mieście ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim. Wyszła za poetę i tłumacza, Feliksa Przybylaka, z którym przeżyła ponad pół wieku. Nie miała dzieci. Jej bracia również stali się postaciami publicznymi: brat Andrzej był wokalistą zespołu VOX, a Lech pełnił funkcję senatora I kadencji.

Poetka pracowała jako nauczycielka, redagowała pismo „Poglądy” i „Odra”, była dyrektorką Wrocławskiego Ośrodka Kultury, współpracowała z Teatrem Kalambury. Należała do Związku Literatów Polskich, polskiego PEN-Clubu i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 2024 roku została laureatką Literackiej Nagrody Nike za zbiór poetycki „Raptularz”. Jej pierwsza książka, „Gumowe klocki”, ukazała się w 1957 roku, należała więc do pokolenia wielkich pisarzy debiutujących na fali Odwilży.

Urszula Kozioł należała do pokolenia poetów wyobraźni, których Jerzy Kwiatkowski scharakteryzował w swoim słynnym eseju: „Wizja przeciw równaniu”. Literatka odwoływała się do szeroko pojętej tradycji śródziemnomorskiej, często na zasadzie stylizacji. W jej pisarstwie bardzo ważne miejsce zajmowały również doświadczenia osobiste. Książkę „Klangor” poświęciła swojemu zmarłemu mężowi, a ostatni zbiór „Raptularz” starzeniu się i godzeniu z przemijaniem. Była również prozaiczką, w książce „Postoje pamięci” opowiadała o swoim dzieciństwie.

8. Ewa Lipska (ur. 1945)

poetki polskie - Ewa Lipska
Ewa Lipska, fot. Krzysztof Pobozy, CC BY-SA 3.0

Ewa Lipska to jedna z najważniejszych polskich poetek pokolenia Nowej Fali. Urodziła się w Krakowie, gdzie studiowała malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych. Jej pierwszy zbiór poetycki pod tytułem „Wiersze” ukazał się w 1967 roku. Pracowała jako redaktor działu Poezji w Wydawnictwie Literackim, redagowała „Pismo” i „Dekadę Literacką”. Kierowała Instytutem Polskim w Wiedniu. Jest członkinią Rady Języka Polskiego oraz polskiego i austriackiego PEN-Clubu.

Ewa Lipska nie związała się z żadną grupą poetycką, a jej twórczość, choć wpisująca się w najważniejsze tendencje różnych okresów literackich, ma charakter osobny. Można powiedzieć, że poezja ta miała charakter prekursorski wobec Nowej Fali, zwłaszcza wiersz „My”, w którym wyraziła odrębność doświadczeń powojennego pokolenia twórców. Język Ewy Lipskiej często rozbija potoczne związki frazeologiczne, tworząc z nich potoczne metafory korzystające ze zjawisk życia codziennego. Poetka nierzadko sięga po ironię w komentowaniu różnych zjawisk popkultury. Ewa Lipska jest również autorką felietonów i tekstów piosenek. Jej utwory śpiewali między innymi Skaldowie, Marek Grechuta czy Grzegorz Turnau.

9. Julia Hartwig (1921 – 2017)

polskie poetki 21 wieku - Julia Hartwig
Julia Hartwig, fot. Mariusz Kubik, CC BY 3.0

Wielkie nazwisko polskiej poezji współczesnej to Julia Hartwig. Urodziła się i kształciła w Lublinie, gdzie w 1939 roku zdała maturę. W czasie wojny należała do AK. Ukończyła polonistykę i romanistykę na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. Przez krótki czas była żoną Zygmunta Kałużyńskiego, potem wyszła za Artura Międzyrzeckiego, poetę i znanego tłumacza. W latach 1947 – 1950 mieszkała we Francji jako stypendystka rządu francuskiego. Później kilkukrotnie przez dłuższy czas przebywała w Stanach Zjednoczonych, gdzie wykładała na wyższych uczelniach. Na stałe mieszkała w Warszawie. Miała córkę, Danielę Lethinen, która osiedliła się w Nowym Jorku. Poetka zmarła podczas pobytu u niej w lipcu 2017 roku. Miała 96 lat.

Pierwszy zbiór poetycki Julii Hartwig, „Pożegnania”, ukazał się w 1956 roku. Świat poetycki pisarki ewoluował od skupienia na tym, co zewnętrzne do zwrotu w kierunku przeżyć wewnętrznych, często doświadczeń snu i podświadomości. W poezji tej nie brakuje ciemnej, czasem katastroficznej tonacji. Obecne są tu refleksje nad śmiercią i kontaktem z tymi, którzy odeszli. Na pierwszy plan wysuwa się poszukiwanie sensu istnienia i harmonii mimo wszystko, ponadto zaś samotność, zagubienie w świecie owładniętym kryzysem wartości – oto ważne elementy pisarstwa Hartwig.

10. Jolanta Stefko (ur. 1971)

popularne polskie poetki - Jolanta Stefko
Jolanta Stefko, CC BY 2.5

Jolanta Stefko w pierwszej dekadzie XXI wieku była wielkim objawieniem polskiej poezji. Studiowała polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, którą porzuciła na rzecz pisarstwa. Brawurowo debiutowała w Wydawnictwie Literackim, stając się jego sztandarową autorką. Jej pierwszym tomem był zbiór z 1998 roku „Po stronie niczyjej”. Potem przyszły kolejne: „Ja nikogo nie lubię prócz siebie”, „Dobrze, że jesteś” czy „Omnis Moriar”. Ponadto Stefko jest autorką dwóch powieści: „Możliwe sny” i „Diablak” (2006).

Jako młoda poetka otrzymała wiele prestiżowych nagród literackich, między innymi Nagrodę Fundacji Kultury Polskiej i Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. Jej twórczość jest niezwykle emocjonalna, oscyluje wokół najważniejszych ludzkich problemów egzystencjalnych. Dużo miejsca zajmują tu rozważania o śmierci, również związane z nią paradoksy, jak w wierszu „Pełnia”, traktującym o samobójcach. Poetkę interesują jednak również sprawy związane z codziennymi obserwacjami, wrażenia z podróży czy przemiany obyczajowe. Niedawno po bardzo długiej przerwie ukazał się jej nowy tom poetycki, „Radość nieżycia” (2026).