W epoce średniowiecza społeczna pozycja kobiety pod pewnymi względami była nieco lepsza niż w wypadku kobiet antyku. Przedstawicielki słabszej płci ze względu na dominującą pozycję chrześcijaństwa nie musiały już dzielić swoich mężów z rywalkami, czasami miały prawo do własnego majątku i dziedziczenia, a klasztory umożliwiały edukację. W kulturze dworskiej damy były obiektami najwyższych hołdów składanych im przez rycerzy, w rzeczywistości jednak nie posiadały dużego wpływu na swój los, a tym bardziej na los państwa.
Ponadto religijne wzorce były narzędziami olbrzymiej kontroli społecznej kobiet, zwłaszcza w dziedzinie obyczajowej, czego nie znał natomiast świat starożytny. Oto 15 słynnych przedstawicielek średniowiecza, którym udało się zapisać na kartach historii.
Słynne kobiety średniowiecza
Joanna d’Arc (1412 – 1431)
Bez wątpienia najsłynniejszą kobietą epoki średniowiecza była Joanna d’Arc, nazywana Dziewicą Orleańską. Jest ona patronką Francji i świętą Kościoła katolickiego. Jej pojawienie się na kartach historii przypada na okres wojny stuletniej o sukcesję tronu Francji. Na sporze o władzę skorzystali Anglicy, którzy najechali kraj nad Loarą i sprzymierzyli się z siłami wrogimi prawowitemu dziedzicowi tronu – Karolowi VII. Ostatnim bastionem francuskiego oporu był Orlean. Joanna, córka wiejskiego urzędnika i rolnika, jako dwunastoletnia dziewczynka miała widzenie, w którym Bóg powierzył jej misję wyzwolenia Francji. Przez kilka lat starała się dotrzeć do króla i w końcu w męskim przebraniu udało jej się przybyć do Chinon, gdzie doszło do historycznego spotkania.
Po okresie próby Joanna d’Arc objęła dowództwo nad francuskim wojskiem i zmotywowała je do zwycięstwa pod Orleanem. Następnie doprowadziła do przedarcia się do Reims i koronacji Karola VII na króla. Jej działalność nie trwała jednak długo. Joanna została bowiem pojmana przez Burgundczyków, a następnie przekazana Anglikom. Ci z kolei oddali ją pod sąd kościelny.
Trybunał orzekł, że Joanna d’Arc jest heretyczką i czarownicą, i skazał zaledwie dziewiętnastoletnią dziewczynę na śmierć przez spalenie na stosie. Wyrok wykonano 30 maja 1431 roku w Rouen. W ostatnich słowach wzywała Jezusa. Kilkadziesiąt lat później, po zakończeniu wojny stuletniej, papież Kalikst III przeprowadził rewizję tego procesu i uniewinnił Joannę. W 1909 roku ogłoszono ją błogosławioną, a w 1920 roku kanonizowano.
Królowa Jadwiga Andegaweńska (1373 – 1399)
Kolejna na naszej liście wielka kobieta średniowiecza to polska królowa, a właściwie król – Jadwiga Andegaweńska. Była jedną z niewielu w ówczesnej Europie przedstawicielek płci pięknej, która objęła samodzielne rządy w wyniku sukcesji. Jadwiga pochodziła z Węgier, była córką Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki. Przez babkę, matkę Ludwika, Elżbietę Łokietkównę, wywodziła się jednak z dynastii Piastów. Dzięki staraniom owej babki i układowi w Koszycach właśnie ona objęła polski tron po zmarłym ojcu. Od wczesnego dzieciństwa Jadwigę przygotowywano do jej przyszłej roli. Umiała czytać, pisać, znała kilka języków, odebrała wykształcenie w dziedzinie kultury, literatury i sztuki.
Gdy przybyła do Krakowa w 1384 roku, miała zaledwie 10 lat. 16 października tego samego roku została koronowana na króla Polski. Pierwszym kandydatem do jej ręki był Wilhelm Habsburg, w którym podobno była zakochana. Ostatecznie jednak ze względów politycznych, czyli planowany sojusz Polski z Litwą, wybrano na jej małżonka Władysława Jagiełłę. Ślub odbył się w 1386 roku, a wkrótce Jagiełło został koronowany na króla Polski. Małżonków dzieliła ogromna różnica wieku, jednak ich pożycie prawdopodobnie było dość harmonijne. Na pewno Jadwiga cieszyła się ogromnym szacunkiem męża i już za życia miała opinię świętej.
Opiekowała się szpitalami i ubogimi, uposażała klasztory i kościoły, a także krzewiła edukację. Swoje cenne klejnoty zapisała Akademii Krakowskiej. Na jej dworze powstało pierwsze polskie tłumaczenie Psalmów, czyli „Psałterz Floriański”. Wspierała i organizowała polską elitę intelektualną. Zmarła w połogu po urodzeniu córki, w 1399 roku, kilka dni po śmierci Elżbiety Bonifacji. W 1979 roku królowa Jadwiga została beatyfikowana przez Kościół katolicki, a w 1997 roku kanonizowana przez papieża Jana Pawła II na krakowskich Błoniach. Jest patronką Polski i Apostołką Litwy.
Teofano (956 – 991)
Z okresu wczesnego średniowiecza w dziejach zapisała się Teofano – wielka cesarzowa niemiecka, matka cesarza Ottona III. Pochodziła z dynastii cesarzów bizantyjskich, była siostrzenicą cesarza Jana I Tzimiskesa. Przybyła do cesarstwa zachodniego jako narzeczona Ottona II, a małżeństwo to miało stworzyć podstawy sojuszu z Bizancjum. Ślub odbył się w Rzymie w 972 roku. Teofano urodziła cesarzowi pięcioro dzieci, w tym przyszłego cesarza Ottona III. Wiadomo, że jej ambicją było sprawowanie władzy, dlatego zawsze towarzyszyła mężowi w jego wyprawach. Wprowadziła również na swoim dworze nowoczesne obyczaje, na przykład związane z higieną czy używaniem sztućców do spożywania posiłków.
Po śmierci męża wraz ze swoją teściową, Adelajdą Burgundzką, została regentką w imieniu małoletniego syna. Kobiety wzajemnie się jednak nie znosiły i Teofano ostatecznie usunęła rywalkę z pałacu. Dzięki niej Otton III uzyskał oficjalnie koronę cesarską na wiele lat przed osiągnięciem dojrzałości. Matka musiała jednak walczyć o utrzymanie władzy z bawarskim księciem Henrykiem II, który posunął się nawet do porwania Ottona. Wtedy Teofano pogodziła się z teściową i ze szwagierką Matyldą, by stawić opór zapędom uzurpatora. Ostatecznie Teofano udało się utrzymać na dworze aż do śmierci, a jej rządy przeszły do historii jako okres spokoju i dobrobytu.
Teodora, żona cesarza Justyniana (500 – 548r.)
Jedna z najbardziej fascynujących kobiet średniowiecza – cesarzowa Teodora, żona cesarza Justyniana. Kariera Teodory była swoistym fenomenem: urodzona około 500 roku jako córka cyrkowego bizantyjskiego akrobaty i aktorki zdobyła największe honory ówczesnego świata. Przez wiele lat występowała na scenie, wykonywała striptiz i była prostytutką. Gdy jeden z jej zamożnych i wpływowych przyjaciół, niejaki Hekebulos, znudzony towarzystwem Teodory zostawił ją w Aleksandrii bez środków do życia, poradziła sobie doskonale i wróciła do Konstantynopola. Niebawem poznała przyszłego cesarza, Justyniana, który miał zostać spadkobiercą Justyna I. Pretendent do korony zapałał do Teodory niezwykle silnym uczuciem i w końcu, pomimo przeszkód legislacyjnych, uczynił ją swoją żoną.
Ich ślub odbył się w słynnej katedrze Hagia Sophia w 525 roku. Teodora nie tylko otrzymała zaszczytne miano małżonki cesarza, ale także basylisy, czyli współrządzącej lub, w razie śmierci cesarza, mającej prawo sprawować samodzielną władzę w całym cesarstwie (!). Wiadomo że była kobietą wykształconą, znającą literaturę, historię i sztukę, choć trudno powiedzieć, gdzie i w jakich okolicznościach się kształciła. Prawdopodobnie pobyt w Aleksandrii w znacznej mierze ukształtował przyszłą cesarzową. Tam też po raz pierwszy zetknęła się z monofizytyzmu, którego była gorącą zwolenniczką, a który później został uznany przez Kościół za herezję.
Najbardziej doniosłą rolę odegrała Teodora podczas buntu, jaki wybuchł w cesarstwie pomiędzy frakcją „błękitnych” i „zielonych”, czyli dwóch opozycyjnych stronnictw religijnych, znanego jako powstanie Nika. W przeciwieństwie do całego dworu jako jedyna zachowała zimną krew i odradziła cesarzowi ucieczkę. Teodora słynęła nie tylko z wyjątkowej urody i zmysłu politycznego, ale także była bardzo zaangażowana w sprawy społeczne. Szczególną opieką otaczała kobiety w trudnej sytuacji, ratując je przed prostytucją. Z jej inicjatywy wprowadzono ustawę zakazującą handlu kobietami.
Amalasunta (zm. 530 r.)
Ta kobieca postać z wczesnego średniowiecza przeszła do historii jako odważna królowa Ostrogotów. Amalasunta była córką Teodoryka Wielkiego, wodza, który odbił Italię z rąk Odoakra. Urodziła się prawdopodobnie około 498 roku i odebrała staranne wykształcenie. Teodoryk nie miał męskiego potomka, dlatego to na niej spoczywał obowiązek dalszego kierowania państwem. Nie było to możliwe wprost, ponieważ Goci nie uznawali władzy kobiet. Amalasunta, aby panować, musiała zawierać korzystne małżeństwa. Jej pierwszym mężem był książę Wizygotów, Eutaryk, który jednak po siedmiu latach zmarł. Wtedy królowa sprawowała władzę w imieniu swojego małoletniego syna Atalaryka.
Wzbudziło to bunt najwyższych dowódców, który udało jej się krwawo stłumić. Gdy jednak zmarł jej syn, musiała ponownie szukać wyjścia w zamążpójściu. Tym razem jej wybrankiem był daleki kuzyn Teodahad z dynastii Amalów. Nowy małżonek okazał się jednak bardzo nielojalny i sprzymierzył się z wrogami Amalasunty. Królowa została zesłana na wyspę na jeziorze Bolseno, w Tuscji, gdzie potajemnie ją zamordowano.
Amalasunta to rzadki przykład średniowiecznej kobiety otwarcie walczącej o władzę. Jako córka Teodoryka uważała, że w jej żyłach płynie królewska krew i ma pełne prawo kontynuować dziedzictwo ojca, niezależnie od swojej płci. Rzeczywiście przejęła po nim odwagę, sprawnie balansowała między polityką Gotów a Bizancjum i do końca się nie ugięła.
Irena, cesarzowa biznatyńska (752 – 803)
Kolejna nietuzinkowa i wielka kobieca postać średniowiecza: Irena. Była to jedyna w dziejach Bizancjum cesarzowa z tytułem basileusa, czyli niepodzielnego władcy. Jej panowanie na przełomie VIII i IX wieku obfitowało zarówno w czyny wielkie, jak i okrutne i nikczemne. Irena pochodziła z Aten, skąd przybyła na dwór w Konstantynopolu na życzenie ówczesnego cesarza Leona IV, który zaprosił kilkadziesiąt najpiękniejszych dziewcząt, by wybrać sobie małżonkę. Została nią właśnie Irena. Miała z cesarzem syna, a po śmierci męża, ze względu na to, że dziecko miało tylko dziesięć lat, została regentką.
Był to okres, w którym cesarzowa pokazała swoją niezwykłą siłę i zmysł do sprawowania władzy. Udało jej się osiągnąć sukcesy zarówno w polityce zewnętrznej, jak i wewnętrznej. Irena zdołała zawrzeć pokój z Arabami najeżdżającymi cesarstwo i pobić Bułgarów. Dzięki niej zwołano również sobór w Nicei, na którym potępiono ikonoklazm, czyli przekonanie, że nie wolno oddawać czci świętym obrazom i wizerunkom. Irena przez cały okres swojego panowania była bardzo związana z Kościołem, hojnie wspierała klasztory i w sojuszu z religią upatrywała podstawy władzy.
Kiedy jednak jej syn, Konstantyn IV, dorósł, rozpoczęła się między nimi bezpardonowa walka o koronę. Przez pewien czas Irena musiała uznać swoją porażkę i udać się na wygnanie, podczas gdy Konstantyn rządził okrutnie i łamał religijne nakazy. Pogwałcił na przykład prawo nierozwiązywalności małżeństwa, rozwiódł się z żoną, by poślubić swoją kochankę Teodotę.
Irena nie dała jednak za wygraną, udało jej się powrócić do Konstantynopola i pozbawić syna władzy. Nie tylko odsunęła go od rządów, ale również… kazała oślepić. Był to niezwykle karygodny czyn, który odbił się echem w całym cesarstwie i nie przysporzył jej zwolenników. Wojsko zaczęło się buntować przeciwko Irenie, a postępująca słabość Bizancjum rozzuchwaliło Karola Wielkiego do ogłoszenia się władcą Zachodu. Król chciał ożenić się z Ireną, by doprowadzić do zjednoczenia ze Wschodem, ona jednak odrzuciła jego ofertę. Ostatecznie padła ofiarą pałacowego spisku własnego sekretarza Niceforosa i została zesłana na wyspę Lesbos, gdzie zmarła.
Marozja (ok. 892 – 936)
Ta kobieta była jedną z najbardziej wpływowych osób w Rzymie i w Państwie Kościelnym na początku X wieku. Niestety nie wsławiła się czynami szlachetnymi, ale wręcz przeciwnie. Marozja była córką rzymskiego konsula i dowódcy wojsk papieskich Teofilakta i Teodory. Jej matka słynęła ze skandalizujących relacji obyczajowo-politycznych, zwanych przez niektórych badaczy okresem „pornokracji”. Marozja w 916 roku wyszła za hrabiego Alberyka z Tusculum i miała z nim syna Alberyka II. Ród hrabiów Tusculum wywierał decydujący wpływ na wydarzenia w Państwie Kościelnym w jego najczarniejszych czasach, gdy papieże bezpardonowo walczyli ze sobą o władzę, nie cofając się przez brutalnymi czynami.
Według niektórych źródeł historycznych (Liutprant z Cremony) Marozja miała zostać kochanką papieża Sergiusza III i urodzić mu syna Jana, który potem został ogłoszony papieżem – Janem XI. W każdym razie po śmierci pierwszego męża Marozja wyszła za toskańskiego księcia Gwidona, a w trakcie małżeństwa urodziła Jana. Po śmierci papieża Sergiusza III, gdy na tronie papieskim zasiadł Jan X, doszło do krwawych walk o władzę i najechania dóbr Tusculum przez Madziarów.
Marozja zorganizowała powstanie przeciwko papieżowi, doprowadziła do jego uwięzienia i uduszenia. Następnie zaś wpływała na wybory kolejnych papieży, aż w końcu powołano na tron jej syna, Jana XI, który miał wówczas tylko 24 lata. Marozja marzyła jednak o tym, żeby zostać cesarzową, w tym celu wyszła za króla Hugona Złego. Nazajutrz po weselu papież miał ogłosić Hugona cesarzem, ale niespodziewany bunt starszego syna Marozji, Alberyka II, wszystko zniweczył. Uwięził on matkę i papieża w lochach pałacu św. Anioła, a sam ogłosił się księciem Rzymu.
Olga Kijowska (ok. 923 – 969)
Wybitna kobieta okresu średniowiecza w Europie wschodniej – Olga, wielka księżna kijowska. Przejęła władzę na Rusi Kijowskiej po śmierci swojego męża Igora z dynastii Rurykowiczów. Olga została regentką na czas małoletności syna Światosława i wykorzystała ten czas, by umocnić pozycję swojego państwa. Jej mąż zginął z rąk plemienia Drewlan, które nie chciało się podporządkować Kijowowi. Olga krwawo stłumiła więc bunty, całkowicie przejmując ziemie i grody. Następnie zaś wyruszyła do Bizancjum, by nawiązać relacje z ówczesnym cesarzem Konstantynem VII. Księżna spędziła tam aż dwa lata, a jej największym osiągnięciem było przyjęcie chrztu w 955 roku. Ojcem chrzestnym Olgi został sam cesarz. Ona przyjęła zaś imię Helena.
Wydarzenie to całkowicie zmieniło pozycję Kijowa na arenie międzynarodowej i otworzyło drogę do współpracy również z cesarstwem zachodnim. Odtąd Olga zaczęła krzewić chrześcijaństwo na Rusi i mimo że miejscowa ludność była niechętna nowej wierze, wykorzystywała do tego celu misje wysłane przez cesarza Ottona I. Gdy Światosław dorósł, przejął władzę, jednak podczas jego nieobecności w kraju, Olga nadal zarządzała Kijowem. Podobno zmarła podczas najazdu miasta przez Pieczyngów. Olga jest czczona jako święta Kościoła prawosławnego i katolickiego. U katolików jej wspomnienie wypada 11 lipca.
Świętosława-Sygryda (967 – 1015)
Bardzo interesującą odsłonę polskiego średniowiecza przedstawiają dzieje polskiej księżniczki Świętosławy, córki Mieszka I, która została żoną króla wikingów, Eryka szwedzkiego i matką króla Olafa. Ta boczna ścieżka naszej narodowej historii pokazuje ciekawe związki dynastii Piastów z wikingami i ich wpływy na Pomorzu. Do dziś na wyspie Wolin można zwiedzać wioskę wikingów. Świętosława była, jak już wspomniano, córką Mieszka I i jego żony Dobrosławy i oczywiście siostrą pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego.
Wiadomo, że wyszła za Eryka w wieku około 18 lat i urodziła mu dwójkę dzieci: syna Olafa i córkę Holfridę. Prawdopodobnie pod jej wpływem Eryk przyjął chrzest z rąk Poppona, kapelana z orszaku Świętosławy. Po śmierci Eryka Świętosława rządziła krajem jako regentka, czekając na to aż syn będzie gotowy do objęcia władzy.
Jej wielką miłością był norweski książę Olaf Trygvasson. Po śmierci ojca został on wygnany z matką i mieszkał w okolicach wyspy Wolin, gdzie był jarlem wikingów. Wojował na Wyspach Brytyjskich, a potem odzyskał norweski tron i postanowił ożenić się z Sygrydą. Tuż przed ślubem narzeczeni bardzo się jednak pokłócili, a Olaf znieważył królową, publicznie uderzając ją w twarz. Sygryda ostatecznie nie wyszła więc za niego, za to poślubiła króla Danii, Swena Widłobrodego. Nie omieszkała jednak zemsty na wiarołomnym narzeczonym – rok po ślubie został on pokonany w „bitwie trzech królów” przez Swena sprzymierzonego z okrętami słowiańskimi.
Sygryda urodziła Swenowi dwóch synów. Harald został królem Danii, a Kanut władcą Anglii. Sama jednak popadła w niełaskę męża i została wygnana, kilka lat spędziła w Polsce, na dworze Bolesława Chrobrego. Po śmierci małżonka wróciła do Danii, a potem zamieszkała w Wielkiej Brytanii. Jej wnukowie zasiadali na tronach Anglii, Norwegii i Danii. Szwedzi nadali jej przydomek Storrada, który znaczy tyle, co „Mocna, Dumna”.
Rycheza (zm. 1063)
W wyliczeniu słynnych kobiet średniowiecza nie sposób pominąć Rychezy, pierwszej polskiej królowej. Pochodziła ona z cesarskiego rodu Ottona III. Była córką jego siostry Matyldy i jej męża Ezona. Została żoną Mieszka II, syna Bolesława Chrobrego. Małżeństwo to miało przypieczętować wyjątkowy sojusz cesarstwa z potęgą państwa Piastów. Siedzibą młodych małżonków stał się zamek książęcy na wyspie na Jeziorze Lednickim. Mieli trójkę dzieci: Kazimierza, Rychezę i Gertrudę.
Wiadomo jednak, że Mieszko nigdy nie zapałał żadnym większym uczuciem do Rychezy i przez cały czas był związany z kochanką pochodzącą z możnego rodu, z którą miał syna Bolesława. Małżeństwo z Rychezą rozpadło się po śmierci Chrobrego, mimo że oboje zostali koronowani w 1025 roku. Pierwsza królowa musiała więc walczyć o pozycję dla siebie i swojego syna, odsuniętego od dworu i wysłanego na nauki do klasztoru. Gdy bracia Mieszka, Bezprym i Otto zbuntowali się przeciwko niemu i doprowadzili do najazdu na Polskę Niemców i Rusinów, Rycheza zawarła układ z Bezprymem. Obiecała udać się do Niemiec, by pertraktować z cesarstwem niemieckim w zamian za tron dla Kazimierza.
Nadchodzące wypadki całkowicie jednak zmieniły widoki na przejęcie władzy. Bezprym został zamordowany, a wkrótce również jego bracia, Kazimierz musiał uciekać z kraju, a Polska została zrabowana przez Czechów. Rycheza jednak nie ustawała w staraniach o odzyskanie tronu, w końcu cesarz Henryk III zdecydował się udzielić pomocy Kazimierzowi, który po latach wrócił do ojczyzny na czele zbrojnych oddziałów. Sama Rycheza pozostała zaś w Niemczech, gdzie wstąpiła do klasztoru w Brunwiler. Pierwsza polska królowa zmarła w 1063 roku.
Heloiza (1099 – 1164)
Któż nie słyszał o Heloizie, jednej z najbardziej wykształconych dam epoki średniowiecza? Heloiza urodziła się w Paryżu, a że była siostrzenicą kanonika Fulberta, otrzymała bardzo rzadką w tych czasach możliwość kształcenia się. Już jako nastolatka zadziwiała wszystkich swoją wiedzą i erudycją. W wieku 18 lat poznała filozofa Abelarda, który stał się wielką miłością jej życia. Abelard był wówczas szalenie popularnym twórcą własnego systemu filozoficznego i profesorem. W chwili, gdy spotkał Heloizę, miał 37 lat i został zatrudniony jako jej nauczyciel.
Namiętna miłość Abelarda i Heloizy stała się najgłośniejszym romansem epoki i z pewnością jednym z najsłynniejszych w historii w ogóle. Owocem ich związku było dziecko, które Heloiza urodziła potajemnie na wsi i oddała na wychowanie siostrze Abelarda. Kochankowie potajemnie się pobrali, jednak zataili związek, aby nie niszczyć reputacji wielkiego mędrca. Wuj Heloizy nie mógł znieść hańby i wynajął zbirów, którzy wykastrowali Abelarda.
Zrozpaczony mężczyzna zamieszkał na jakiś czas w opactwie w Saint-Denis, a potem tułał się po świecie. Heloiza wstąpiła natomiast do klasztoru w Argenteuil, gdzie po latach została przeoryszą. Wiadomo, że pisali do siebie wspaniałe listy, które stały się zabytkami średniowiecznej sztuki epistolarnej. Co ciekawe, oboje zmarli, osiągając ten sam wiek: 63 lata.
Eleonora Akwitańska (1122 – 1204)
Kobieta epoki średniowiecza, która przez wiele lat miała olbrzymi wpływ na wielką politykę – księżna z Akwitanii, Eleonora. Jej życie pełne było niespodziewanych zwrotów akcji i niemal nieprawdopodobnych wydarzeń. Kilka razy była królową europejskich państw i kilka razy tę władzę traciła. Pochodziła ze znamienitego francuskiego rodu – książąt Akwitanii, była córką księcia Wilhelma X. Z jego woli poślubiła przyszłego króla Francji, Ludwika VII. Wspólnie doczekali się dwóch córek: Marii i Alicji. Niezadowolony z braku męskiego potomka król po dziesięciu latach małżeństwa zaczął jednak zamyślać o rozstaniu. Po powrocie z długiej i nieudanej wyprawy krzyżowej, w której królowa Eleonora towarzyszyła królowi, nastąpiło kościelne unieważnienie małżeństwa, a zdetronizowana dama powróciła do Akwitanii.
Nie poddała się jednak łatwo. Już dwa miesiące później poślubiła arcyważnego księcia Normandii, Henryka Plantageneta. Ten z kolei niebawem na skutek koligacji rodzinnych odziedziczył królestwo Anglii. I tak oto Eleonora stała się jedną z najpotężniejszych królowych na świecie – wspólnie z mężem władali nie tylko Anglią, ale również większą częścią Francji. Oczywiście Eleonora miała zamiar pozbawić władzy osłabionego w tej sytuacji Ludwika VII, a nawet o sięgnąć po koronę cesarską. Drugiemu mężowi urodziła ośmioro dzieci, w tym pięciu synów. Niespodziewany romans Henryka zniweczył jednak te plany, a odsunięta i poniżona Eleonora musiała po raz kolejny wrócić do Akwitanii.
Tym razem wykorzystała swój wpływ na dorosłych już synów i wznieciła poważny bunt przeciw Henrykowi. Została jednak ujęta i osadzona w więzieniu. Spędziła w lochach 15 lat (!). Po śmierci niewiernego Henryka powróciła w chwale jako matka wielkiego króla, Ryszarda „Lwie Serce”. Rządziła Anglią podczas wyprawy krzyżowej, w której syn brał udział, a gdy dostał się do niewoli cesarza niemieckiego, zebrała okup i zawiozła go do Niemiec. Niestety rządy Ryszarda nie trwały długo na skutek nagłej śmierci, a jego młodszy brat Jan doprowadził do utraty francuskich terenów tak cennych dla królowej. Eleonora zmarła rok po przejęciu Normandii przez Francuzów.
Elżbieta Łokietkówna (1305 – 1380)
Niezwykła kobieta średniowiecza, niesłusznie niedoceniana przez polskich kronikarzy tej epoki – Elżbieta Łokietkówna. Była córką Władysława Łokietka i Jadwigi, córki księcia wielkopolskiego. Jej młodszym bratem był przyszły znakomity król Polski, Kazimierz Wielki. Jako młoda dziewczyna została wydana za mąż za króla Węgier, Karola Roberta. Dzięki temu związkowi Polska zbliżyła się z Węgrami przeciwko możliwemu sojuszowi czesko-krzyżackiemu, a wnuczka królowej, Jadwiga Andegaweńska, objęła tron Polski po śmierci Ludwika.
Elżbieta Łokietkówna była kobietą bardzo wykształconą, rządziła w swoim państwie twardą ręką i uwielbiała otaczać się przepychem. Miała olbrzymi dwór, a jego wspaniałości były słynne w samym Rzymie, gdzie udała się, by zabezpieczyć prawa jednego ze swoich synów do tronu. Po śmierci Kazimierza Wielkiego, gdy królem Polski został syn Elżbiety, Ludwik Węgierki, faktyczną władzę w kraju sprawowała właśnie ona.
Dzięki jej staraniom został zawarty układ w Koszycach z polskimi możnowładcami, na mocy którego dziedziczką tronu po Ludwiku mogła zostać jego córka Jadwiga. Było to w ówczesnej Europie wielkie osiągnięcie, ponieważ kobiety praktycznie nie mogły sprawować samodzielnej władzy i w Polsce również nie chciano do tego dopuścić. Po wypełnieniu swojej misji Elżbieta wróciła do Węgier, gdzie zmarła po kilku latach.
Święta Hildegarda z Bingen (1098 – 1179)
Bardzo interesującą kobietą średniowiecza była święta Hildegarda z Bingen. Ta frankońska mniszka była oryginalną filozofką i kompozytorką. Uznaje się ją za patronkę chrześcijańskiego feminizmu. Pochodziła ze szlacheckiej rodziny i już od dziecka była przeznaczona do klasztoru. Odebrała staranne wykształcenie, a pobyt w zakonie benedyktynek wyniósł ją do godności przełożonej. Początkowo przebywała w klasztorze w Disibodenbergu, jednak nie mogła się pogodzić z faktem, że przeor męskiego zakonu, z którym siostry współdzieliły budynki, zabraniał korzystać zakonnicom z biblioteki. Konflikt ostatecznie doprowadził do opuszczenia murów klasztoru przez całe żeńskie zgromadzenie. Rodzina Hildegardy ufundowała dla nich klasztor Rupertsberg w okolicach Bingen.
Zakonnica od dziecka miewała mistyczne wizje, które spisywała i które miały decydujący wpływ na jej filozofię. Głosiła idee większego udziału kobiet w życiu społecznym, bliski związek człowieka z naturą, a także komponowała własne pieśni. Ważnym aspektem jej działalności była medycyna naturalna. Uważała, że podstawa diety powinno być zachowanie równowagi między czterema żywiołami. Hildegarda, wykorzystując swoją rozległą wiedzę o ziołach, minerałach oraz kamieniach szlachetnych sporządzała skuteczne leki na wiele dolegliwości, dlatego zasłynęła również jako uzdrowicielka. Do dziś jej receptury są wykorzystywane przez współczesne kierunki naturalnego żywienia i dbania o zdrowie.
Była zwolenniczką holistycznego podejścia do zdrowia, uważała, że człowiek jest jednością ciała, duszy i umysłu, a leczenie powinno dokonywać się we wszystkich tych obszarach. Cieszyła się dużym szacunkiem współczesnych. Zapraszano ją do wielu miast i miasteczek, gdzie głosiła swoje nauki. Obecnie Hildegarda jest zaliczana do grona Doktorów Kościoła katolickiego.
Trota z Salerno
Na naszej liście słynnych kobiet średniowiecza nie może zabraknąć tak niezwykłej osoby jak Trota z Salerno. Była to średniowieczna lekarka, która żyła w XII wieku w północnej Italii. Kształciła się w La Scuola Medica Saernitana, pierwszej medycznej szkole, gdzie mogły uczyć się kobiety. Następnie zaś zajmowała się leczeniem chorób kobiecych. Odbierała porody i pomagała swoim pacjentkom wychodzić z wielu przypadłości związanych z układem rozrodczym. Specjalizowała się w zagadnieniach ciąży, porodu, cyklu miesięcznego czy menopauzy.
Pozostawiła po sobie traktat medyczny „Trotulana”, w którym opisała stosowane przez siebie metody i zalecenia. Propagowała higienę, zdrowy tryb życia i odpowiednią dietę. W jej dziele można również znaleźć bardzo ciekawe porady na temat dbania o urodę: zapiski, które mówią nam wiele o historii makijażu czy dziejach pielęgnacji włosów.